Bụng

Phúc mạc là màng thanh mạc phức tạp bao phủ các tạng và thành khoang bụng, với hệ thống mạc treo đóng vai trò nâng đỡ và kết nối các cơ quan tiêu hóa. Hiểu rõ cơ chế tuần hoàn dịch phúc mạc và các vùng ứ đọng đặc trưng có ý nghĩa then chốt trong chẩn đoán và đánh giá giai đoạn các bệnh lý ác tính ổ bụng.

Các khối u ruột non tuy hiếm gặp nhưng đa dạng về mô học, bao gồm ung thư biểu mô tuyến, u carcinoid, u lympho và u mô đệm đường tiêu hóa, mỗi loại mang đặc điểm hình ảnh và yếu tố nguy cơ riêng biệt. Nhận diện chính xác trên CT đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán và định hướng điều trị.

Điều trị ung thư trực tràng đã chuyển dịch mạnh mẽ từ phẫu thuật đơn thuần sang chiến lược đa mô thức dựa trên hình ảnh học, trong đó MRI đóng vai trò then chốt trong phân tầng nguy cơ và lựa chọn phác đồ điều trị. Bài viết cập nhật 2026 trình bày hệ thống phân giai đoạn, tái phân giai đoạn trên MRI cùng các tiêu chí đánh giá đáp ứng sau điều trị tân hỗ trợ, bao gồm cả chiến lược "watch-and-wait" và bảo tồn tạng.

Viêm ruột thừa là cấp cứu bụng phổ biến nhất tại các nước phương Tây, với cơ chế bệnh sinh phức tạp từ tắc nghẽn đến hoại tử thiếu máu cục bộ và nguy cơ thủng. Siêu âm đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán sớm, giúp giảm đáng kể tỷ lệ phẫu thuật không cần thiết và tử vong từ 10–20% xuống còn 0,1% trong thời đại hiện nay.

Trên CT, dày thành ruột là dấu hiệu quan trọng giúp định hướng chẩn đoán nhiều bệnh lý tiêu hóa khác nhau. Việc phân tích có hệ thống các đặc điểm như kiểu ngấm thuốc, chiều dài đoạn tổn thương và thay đổi mạc treo cho phép phân biệt ung thư, bệnh Crohn, thiếu máu cục bộ hay viêm loét đại tràng một cách chính xác hơn.

Dày thành túi mật là dấu hiệu hình ảnh học thường gặp nhưng đầy thách thức, xuất hiện trong cả bệnh lý túi mật nguyên phát lẫn các tình trạng thứ phát không liên quan trực tiếp. Siêu âm, CT và MRI đều có vai trò riêng trong việc phân tích đặc điểm, phân lớp thành túi mật và định hướng chẩn đoán phân biệt chính xác.

Hệ thống phân loại PI-RADS v2.1 trên MRI đa thông số là công cụ chuẩn hóa giúp phát hiện và phân tầng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt có ý nghĩa lâm sàng. Việc xác định đúng vùng giải phẫu — ngoại vi hay chuyển tiếp — đóng vai trò then chốt, vì mỗi vùng sử dụng chuỗi xung chủ đạo khác nhau để cho điểm chính xác.

Ung thư phúc mạc di căn xuất hiện phổ biến trong nhiều loại ung thư, đặc biệt là buồng trứng, đại trực tràng, dạ dày và tụy. Sự lan rộng của tế bào ung thư trong ổ bụng tuân theo dòng chảy sinh lý của dịch phúc mạc, tạo ra các vị trí di căn đặc trưng mà các bác sĩ cần nắm vững để phát hiện sớm và chính xác.

Rò hậu môn là tình trạng thông thương bất thường giữa ống hậu môn và da, thường xuất phát từ tắc nghẽn tuyến hậu môn gây áp-xe. Phân loại Parks và hình ảnh MRI đóng vai trò then chốt trong việc xác định chính xác đường rò, từ đó định hướng chiến lược phẫu thuật phù hợp.

Viêm mạn tính xuyên thành trong bệnh Crohn gây ra nhiều biến chứng phức tạp, từ loét, áp xe đến rò và tắc ruột, khiến chẩn đoán thường bị trì hoãn nhiều năm. Siêu âm ngày càng khẳng định vai trò then chốt không chỉ trong phát hiện sớm mà còn trong theo dõi điều trị và xử trí biến chứng — vậy những dấu hiệu siêu âm nào giúp nhận diện bệnh Crohn chính xác nhất?

Siêu âm đầu dò âm đạo (TVUS) không chỉ giới hạn trong khảo sát phụ khoa mà còn cho phép đánh giá nhiều cơ quan vùng chậu khác như bàng quang, trực tràng, niệu quản và ruột thừa. Nhờ tần số đầu dò cao và tính linh động của vòm âm đạo, kỹ thuật này mang lại hình ảnh chi tiết vượt trội trong chẩn đoán các bệnh lý ngoài phụ khoa.

Hệ thống phân loại Bosniak 2019 mang đến những cập nhật quan trọng trong đánh giá khối thận dạng nang, với các tiêu chí chẩn đoán được định nghĩa chặt chẽ hơn nhằm giảm thiểu chẩn đoán nhầm. Tỷ lệ ác tính thay đổi đáng kể theo từng phân nhóm, từ gần 0% ở Bosniak II đến nguy cơ cao ở Bosniak IV, đòi hỏi chiến lược xử trí khác biệt cho mỗi loại.

Hệ thống phân giai đoạn ung thư hậu môn dựa trên kích thước khối u, vị trí giải phẫu liên quan đến đường lược và mức độ xâm lấn cơ quan lân cận. MRI đóng vai trò then chốt trong đánh giá ban đầu cũng như theo dõi đáp ứng sau hóa xạ trị đồng thời, giúp định hướng chiến lược điều trị tối ưu.

Chiến lược chẩn đoán viêm ruột thừa đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt giữa siêu âm và CT, trong đó siêu âm thường được ưu tiên thực hiện trước. Khi kết quả siêu âm không kết luận được, CT bổ sung — kết hợp với các chỉ số CRP, bạch cầu và đánh giá lâm sàng — giúp đưa ra chẩn đoán chính xác với tỷ lệ thất bại dưới 1%.

Siêu âm đường tiêu hóa đang trở nên phổ biến hơn nhờ thiết bị ngày càng nhỏ gọn và tiết kiệm chi phí, nhưng việc lựa chọn đầu dò phù hợp và nắm vững kỹ thuật thăm khám vẫn là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng chẩn đoán. Bài viết cung cấp hướng dẫn thực hành chi tiết giúp bác sĩ tối ưu hóa hình ảnh trên nhiều đối tượng bệnh nhân khác nhau.

Tắc ruột non dạng quai kín là thể bệnh nguy hiểm với nguy cơ nhồi máu và hoại tử ruột cao, tỷ lệ tử vong lên đến 35%. Nhận diện sớm qua CT scan — đặc biệt các dấu hiệu hình chữ U/C, hình nan hoa hay mỏ chim — là yếu tố then chốt quyết định chỉ định phẫu thuật kịp thời.

Tuyến tiền liệt được chia thành các vùng giải phẫu đặc trưng với vai trò lâm sàng khác nhau, trong đó vùng ngoại vi chiếm tới 70-75% nguồn gốc ung thư và có thể thăm khám qua trực tràng. Hệ thống phân khu PI-RADS với 39 phân khu chi tiết là nền tảng thiết yếu để định vị tổn thương chính xác trên MRI tuyến tiền liệt.

Đường sinh dục nữ hình thành qua quá trình phát triển phức tạp của ống Müller, và bất kỳ sai lệch nào trong quá trình này đều có thể dẫn đến các dị tật tử cung đa dạng. Hiểu rõ phôi thai học và hệ thống phân loại ESHRE/ESGE là chìa khóa để chẩn đoán chính xác, đặc biệt khi các bất thường này thường đi kèm dị tật tiết niệu và đốt sống.

Viêm ruột thừa là một cấp cứu ngoại khoa thường gặp, nhưng chẩn đoán không phải lúc nào cũng đơn giản khi nhiều bệnh lý khác có thể "giả lập" hoàn toàn triệu chứng. Siêu âm và CT đóng vai trò then chốt trong việc phân biệt ruột thừa thật sự viêm với các nguyên nhân khác gây đau hố chậu phải.

Việc phân loại nang buồng trứng đòi hỏi quy trình chẩn đoán bài bản qua nhiều bước, từ xác định nguồn gốc tổn thương, phân nhóm bản chất đến đánh giá nguy cơ bệnh nhân. Siêu âm là công cụ hàng đầu, kết hợp MRI khi cần thiết, giúp định hướng xử trí tối ưu giữa theo dõi, tái khám hay phẫu thuật.

Các khối phúc mạc và mạc treo bao gồm nhiều thực thể bệnh lý đa dạng, từ dạng nang đến dạng đặc, với nguyên nhân trải rộng từ lành tính đến ác tính. Việc phân loại chính xác dựa trên đặc điểm hình ảnh học đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán phân biệt và định hướng điều trị phù hợp.

Thiếu máu ruột là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm với nhiều nguyên nhân phức tạp, từ tắc mạch đến tắc ruột vòng kín. Loạt bài giảng video này cung cấp kiến thức chuyên sâu về cơ chế bệnh sinh, đặc điểm hình ảnh học và giao thức chụp CT tối ưu trong chẩn đoán thiếu máu ruột.

Các khối u gan lành tính và ác tính có đặc điểm hình ảnh học đặc trưng, đòi hỏi sự phân tích tỉ mỉ qua từng thì chụp CT. Hiểu rõ cách nhận diện u máu, đặc điểm ngấm thuốc theo hồ máu và phân biệt với các tổn thương nguy hiểm là chìa khóa để chẩn đoán chính xác trên lâm sàng.

Siêu âm đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán các tình trạng phụ khoa cấp cứu, từ thai ngoài tử cung đến các bệnh lý buồng trứng và tử cung. Bài viết cung cấp hướng dẫn hệ thống về kỹ thuật siêu âm và các dấu hiệu hình ảnh đặc trưng giúp phân biệt nguyên nhân gây đau bụng cấp ở phụ nữ.

Nuốt phải dị vật sắc nhọn như xương cá, tăm xỉa răng có thể gây thủng dạ dày hoặc ruột với các triệu chứng mơ hồ, không điển hình, dễ dẫn đến chẩn đoán muộn và nguy hiểm tính mạng. Chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, CT) đóng vai trò then chốt trong phát hiện và định hướng điều trị xâm lấn tối thiểu cho nhóm bệnh lý này.

MRI đóng vai trò then chốt trong phân giai đoạn ung thư nội mạc tử cung — loại ung thư phụ khoa phổ biến thứ năm ở phụ nữ. Bài viết phân tích chi tiết các yếu tố nguy cơ cần đánh giá trên hình ảnh, giải phẫu tử cung theo vùng và tiêu chí phân giai đoạn giúp định hướng chiến lược phẫu thuật tối ưu.

Siêu âm vẫn giữ vai trò quan trọng trong chẩn đoán bụng cấp dù CT ngày càng chiếm ưu thế, nhờ khả năng hiển thị động thời gian thực, không dùng bức xạ ion hóa và độ phân giải cao ở bệnh nhân gầy. Những đặc tính độc đáo này giúp siêu âm bổ sung hiệu quả cho CT trong nhiều tình huống lâm sàng đặc thù.

Tổn thương gan kích thước nhỏ phát hiện tình cờ trên CT — được gọi là TSTC (quá nhỏ để phân loại) — là thách thức chẩn đoán thường gặp. Nguy cơ ác tính phụ thuộc chặt chẽ vào bệnh lý nền, số lượng tổn thương và đặc điểm hình ảnh, đòi hỏi chiến lược xử trí có hệ thống.

Thoát vị thành bụng là một trong những biến chứng phổ biến sau phẫu thuật bụng, đòi hỏi đánh giá hình ảnh học chính xác để lên kế hoạch điều trị hiệu quả. Bài viết phân tích chi tiết hệ thống cơ thành bụng, phân loại các dạng thoát vị và những thông số then chốt mà phẫu thuật viên cần nắm vững trước can thiệp.

Vỡ phình động mạch chủ là cấp cứu đe dọa tính mạng với các dấu hiệu CT đặc trưng như liềm tăng tỷ trọng, tụ máu sau phúc mạc và thoát thuốc cản quang. Nhận diện sớm các dấu hiệu tinh tế của phình động mạch chủ sắp vỡ có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống bệnh nhân.

Giãn ống mật là dấu hiệu hình ảnh quan trọng đòi hỏi chẩn đoán phân biệt có hệ thống, từ tắc nghẽn do sỏi, hẹp ác tính đến các bệnh lý bẩm sinh như bệnh Caroli. Hiểu rõ cơ chế dị dạng tấm ống dẫn và đặc điểm hình ảnh từng bệnh lý giúp định hướng chẩn đoán chính xác và kịp thời.

Gan có nguồn cung cấp máu kép đặc biệt, tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong cách các khối u gan ngấm thuốc cản quang so với nhu mô bình thường. Hiểu rõ đặc điểm này giúp tối ưu hóa từng thì chụp CT, từ đó phát hiện chính xác các tổn thương tăng mạch hay giảm mạch mà NECT thường bỏ sót.

Lạc nội mạc tử cung ảnh hưởng đến 10% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, gây đau vùng chậu và vô sinh. MRI đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán, phân loại mức độ tổn thương và định hướng điều trị thông qua các chuỗi xung đặc hiệu như T1W, T2W và khuếch tán.

Buồng trứng trải qua những thay đổi sinh lý phức tạp theo từng giai đoạn của cuộc đời người phụ nữ, từ quá trình hình thành nang Graaf và hoàng thể trong chu kỳ kinh nguyệt đến sự teo nhỏ dần sau mãn kinh. Hiểu rõ những biến đổi này là nền tảng thiết yếu để phân biệt hình ảnh buồng trứng bình thường với các tổn thương nang bệnh lý trên siêu âm, MRI và FDG-PET.

Giải phẫu thành ống tiêu hóa trên siêu âm được đặc trưng bởi cấu trúc năm lớp xen kẽ tăng âm - giảm âm theo thứ tự từ trong ra ngoài, nhất quán từ dạ dày đến trực tràng. Hiểu rõ đặc điểm âm học của từng lớp — niêm mạc, dưới niêm mạc, cơ và thanh mạc — là nền tảng thiết yếu để nhận diện bệnh lý tiêu hóa qua siêu âm.

Hệ thống phân loại LI-RADS cung cấp một khung đánh giá chuẩn hóa các tổn thương gan trên hình ảnh học, từ lành tính đến ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) xác định. Việc nắm vững năm đặc điểm hình ảnh chính — bao gồm ngấm thuốc mạnh thì động mạch, thải thuốc không ngoại vi, vỏ bao, kích thước và tăng trưởng vượt ngưỡng — là chìa khóa để phân tầng nguy cơ chính xác trên lâm sàng.

Hệ thống phân loại Couinaud chia gan thành 8 phân thùy độc lập về chức năng, mỗi phân thùy có nguồn cấp máu, dẫn lưu tĩnh mạch và mật riêng biệt. Hiểu rõ các mặt phẳng giải phẫu do tĩnh mạch gan và đường Cantlie tạo ra là nền tảng thiết yếu trong chẩn đoán hình ảnh và phẫu thuật gan.

Kỹ thuật thăm trực tràng động sử dụng thuốc cản quang và soi huỳnh quang để đánh giá chức năng cơ sàn chậu, phát hiện các bệnh lý như lồng ruột, thoát vị ruột non vào túi cùng Douglas hay túi sa thành trước trực tràng. Phương pháp này đặc biệt có giá trị trong chẩn đoán phân biệt các nguyên nhân gây tắc nghẽn đường thoát và rối loạn tống xuất trực tràng.

Phân tầng mức độ nặng sớm là yếu tố then chốt trong xử trí viêm tụy cấp, quyết định liệu bệnh nhân có cần chuyển đến đơn vị chăm sóc tích cực hay không. Bài viết phân tích chi tiết hệ thống phân loại Atlanta sửa đổi, tiêu chuẩn chẩn đoán và diễn tiến lâm sàng của từng thể bệnh — từ thể phù nề lành tính đến thể hoại tử nặng chiếm 15–20% ca mắc.

Tắc ruột quai kín là một cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm, dễ bị bỏ sót ngay cả khi phẫu thuật viên đã thăm dò trực tiếp trong mổ. Bài viết phân tích các dấu hiệu CT đặc trưng và chiến lược đọc phim giúp bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phát hiện điểm tắc thứ hai — yếu tố then chốt quyết định tiên lượng bệnh nhân.

Bệnh Crohn là bệnh viêm ruột mạn tính với các biến chứng nghiêm trọng như hẹp, rò và áp-xe, đòi hỏi phương tiện chẩn đoán hình ảnh chính xác. MRI đóng vai trò then chốt trong đánh giá mức độ hoạt động bệnh, phát hiện biến chứng và định hướng chiến lược điều trị toàn diện.

Hệ thống VI-RADS sử dụng thang điểm 5 bậc dựa trên MRI đa thông số (T2W, DWI, DCE) để đánh giá nguy cơ xâm lấn cơ trong ung thư bàng quang, giúp phân biệt tổn thương T1 và T2 — yếu tố then chốt quyết định chiến lược điều trị từ TURBT đến cắt bàng quang triệt căn.

Khối u tuyến thượng thận tình cờ xuất hiện trong khoảng 3–10% ca chụp CT bụng, đặt ra thách thức lớn trong việc phân biệt lành tính với ác tính. Bài viết trình bày quy trình tiếp cận có hệ thống, từ đặc điểm hình ảnh đến các chỉ định theo dõi, sinh thiết hay phẫu thuật phù hợp với từng bối cảnh lâm sàng.

Các tổn thương nang tụy bao gồm nhiều thực thể bệnh lý khác nhau, từ nang giả lành tính đến các u nang tân sinh có tiềm năng ác tính. Việc phân biệt chính xác từng loại dựa trên đặc điểm hình ảnh học và bối cảnh lâm sàng đóng vai trò then chốt trong định hướng điều trị và tiên lượng bệnh nhân.

Bệnh lý lồng ngực như viêm phổi, thuyên tắc phổi hay chèn ép tim cấp đôi khi lại biểu hiện chủ yếu bằng đau bụng, dễ gây nhầm lẫn với các cấp cứu ngoại khoa. Siêu âm ngực đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện các "bẫy chẩn đoán" này, đặc biệt ở bệnh nhân nhi và người cao tuổi.